สำนักประสานงานชุดโครงการ การวิจัยและพัฒนาเชิงพื้นที่ 5 จังหวัดภาคใต้ตอนกลาง........ "สนับสนุนงานวิจัยเชิงพื้นที่  เชื่อมโยงภาคีเพื่อการพัฒนา"                           



 
 
 
 
 
 
 
 
 


        
รหัสโครงการRDG5050025        
      ชื่อโครงการโครงการพัฒนาระบบข้อมูลครัวเรือนและชุมชนใน 5 จังหวัดภาคใต้
                               เพื่อชี้วัดทิศทางการพัฒนาและการตัดสินใจ

    
   ชื่อหัวหน้าโครงการนายณรงค์ คงมาก
       ระยะเวลาโครงการ1 ปี
        .....................................................................................................................................
                 
     
หลักการและเหตุผล
                       ในกระบวนการพัฒนาระดับจุลภาค (ท้องถิ่น: ครอบครัว หมู่บ้านและตำบล) ของชุมชนท้องถิ่นไทยนั้น “การทำ           
           แผนแม่บทชุมชน” จัดเป็น “นวัตกรรมทางสังคมที่เกิดจากภูมิปัญญาท้องถิ่น”ที่โดดเด่นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โดยมีนาย            ประยงค์ รณรงค์ ปราชญ์ชาวบ้าน จากชุมชนไม้เรียง ในอำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นแหล่งผลิตนวัตกรรมชิ้นนี้
           และมีการสานต่อ การขยายผลไปทั่วภาคใต้และทั่วประเทศไทยในระยะเวลาที่รวดเร็ว รวมทั้งในพื้นที่ 5 จังหวัดของภาคใต้            (นครศรีธรรมราช สงขลา พัทลุง ตรัง สตูล) ด้วย
                       ตามหลักทฤษฎี การจัดทำแผนแม่บทชุมชน เป็นกระบวนเรียนรู้เพื่อแก้ไขปัญหาและกำหนดแผนพัฒนาชุมชน            
           ด้วยตัวของชาวชุมชนเอง ภายใต้หลักการพึ่งพาตนเอง เริ่มจากการจัดเก็บและสำรวจข้อมูลครัวเรือน จากนั้นนำไปประมวลผล        
           วิเคราะห์และสังเคราะห์ออกมาเป็นแผนแม่บทระดับหมู่บ้าน และบูรณาการเป็นแผนแม่บทระดับตำบลในขั้นสุดท้าย โดย            กระบวน การทั้งหมดผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของชาวบ้านและภาคีการพัฒนาในระดับท้องถิ่น และเกิดผลลัพธ์ออกมา            
           เป็นข้อมูล “แผนงานในรูปเล่มเอกสาร” ทุกตำบล ซึ่งจะนำไปใช้ประกอบในการตัดสินใจจัดทำโครงการพัฒนาด้านต่างๆ            
           ในพื้นที่ ใน3 ประเภท คือ
                       1.) โครงการประเภทที่ชาวบ้านดำเนินการด้วยตนเอง
                       2.) โครงการประเภทที่ทำร่วมกับภาคีการพัฒนาอื่นๆ
                       3.) โครงการประเภทที่ต้องให้หน่วยงานภายนอกดำเนินการให้

                       ในช่วงปี พ.ศ. 2548 -2549 ในพื้นที่ 5 จังหวัดของภาคใต้ มีการนำกระบวนการแผนแม่บทชุมชนมาใช้เป็น
           เครื่องมือขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาความยากจน โดยมีกลไกของขบวนประชาชน 2 กลุ่ม คือ
                       1.) ในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ศตจ.จังหวัดนครศรีธรรมราชร่วมกับเครือข่ายองค์กรชุมชนที่มีมูลนิธิหมู่บ้าน            สนับสนุน มีพื้นที่ปฏิบัติการในพื้นที่ 400 หมู่บ้าน
                       2.) ในพื้นที่ 5 จังหวัด มีกลไกของเครือข่ายแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง 4 ภาค ที่ได้รับการสนับสนุนจากศูนย์อำนวย            การต่อสู้เพื่อเอาชนะความยากจนแห่งชาติ (ศตจ.ชาติ) และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) นำกระบวนการแผนแม่บท            ชุมชนมาใช้เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจน มีพื้นที่ปฏิบัติการ 322 ตำบล

                       ในพื้นที่ 5 จังหวัดดังกล่าว ซึ่งทั้ง 2 กลไกที่ขับเคลื่อนกระบวนการทำแผนแม่บทชุมชนกำลังทยอยผลิตรูปเล่ม            
           เอกสารผลการดำเนินงานการทำแผนแม่บทชุมชนออกมาในขณะนี้ (ธันวาคม 2549)
                       ขณะเดียวกัน ในระดับมหภาค (จังหวัดและกลุ่มจังหวัด) การขับเคลื่อนการพัฒนาในพื้นที่ 5 จังหวัดก็เกิดขึ้น            
           อย่างหลากหลาย ภายใต้กลไกของภาครัฐ สถาบันวิชาการและเอกชน หนึ่งในโครงการพัฒนาที่สำคัญ คือ “สำนักงานประสาน            งาน ชุดโครงการ “การวิจัยและพัฒนาพื้นที่ 5 จังหวัดภาคใต้” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย            (สกว.) และโครงการความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจน การพัฒนาสังคม และสุขภาวะ ในพื้นที่ 5 จังหวัดภาคใต้            (นครศรีธรรมราช สงขลา พัทลุง ตรัง ละสตูล) จากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย ซึ่งหัวใจสำคัญ คือ “การวิจัยแบบร่วม             กันในพื้นที่เพื่อการพัฒนา ภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยมีพื้นที่ปฏิบัติการในระดับจังหวัดและกลุ่มจังหวัด”
                        เมื่อในระดับจุลภาค (ครัวเรือน หมู่บ้าน ตำบล) มีแผนแม่บทชุมชนเป็นเครื่องมือสำคัญและในระดับมหภาค
            (จังหวัดและกลุ่มจังหวัด) มีงานวิจัยและพัฒนาเชิงพื้นที่เป็นเครื่องมือสำคัญ โดยมีจุดร่วม คือ การจัดกระบวนการเรียนรู้            
             การวิจัยและพัฒนาที่มุ่งเน้นการนำท้องถิ่นและสังคมไปสู่ระบบเศรษฐกิจพอเพียง เช่นกัน
                       อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานของกระบวนการแผนแม่บทชุมชนก็ยังมีช่องว่างอยู่ จำเป็นต้องเสริมให้เกิดการยก            
            ระดับและเสริมสร้างมูลค่าเพิ่มโดยโครงการนี้ กล่าวคือช่องว่างของแผนแม่บทชุมชนที่สำคัญ
                      
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีส่วนร่วมน้อยในกระบวนการจัดทำแผนและแปลงแผนสู่ปฏิบัติ (ทำในเฉพาะกลุ่ม                           ผู้ที่สนใจ)
                      มีจุดอ่อนด้านการจัดเก็บ การบันทึกการประมวลผล การนำไปใช้บริหารจัดการตำบลและการเข้าถึงข้อมูลแผน                           ชุมชนของภาคีการพัฒนาอื่นๆ
                       หลายพื้นที่ยังขาดการสนับสนุนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
                      
กระบวนการทำแผนยังไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ข้อมูลบางด้านยังขาดความชัดเจน และคลุมเครือส่งผลต่อการประมวล                           ผลการยอมรับและการนำไปใช้เพื่อสนับสนุนงานพัฒนาส่วนท้องถิ่น
                      การดำเนินงานของโครงการนี้จะเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มที่เกี่ยวกับการพัฒนาระบบการจัดการข้อมูลให้มีประสิทธิภาพ            ทุกภาคีเข้าถึงข้อมูลและนำแผนไปประยุกต์ใช้/นำไปสู่การปฏิบัติได้จริง อีกทั้งในกระบวนการพัฒนาและดำเนินงานพัฒนาตัว       
           ชี้วัดเศรษฐกิจพอเพียงเป็นการเสริมสร้างคุณค่าให้เป็นแม่บทชุมชนเป็นสถานะเครื่องมือที่สำคัญของชุมชน ที่จะพัฒนาสู่            ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มีการยกระดับกระบวนการแผนแม่บทชุมชนเข้าสู่ระบบการสนับสนุนที่มีประสิทธิภาพ โดยนำ
           GIF เข้ามาเชื่อมโยงอีกด้วยดังนั้น ภารกิจการประสานความร่วมมือและบูรณาการ “แผนแม่บทชุมชนในระดับจุลภาค”กับ            
          “งานวิจัยและพัฒนาเชิงพื้นที่ในระดับมหภาค” จึงเป็นการสนธิพลังภูมิปัญญาเพื่อการพัฒนาประเทศที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง            ท้าทายทั้งต่อกระบวนทัศน์และกระบวนปฏิบัติการเพื่อการแก้ไขปัญหาสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองของภาคีการพัฒนาในทุก            ภาคส่วนและทุกระดับ
                      กระบวนการศึกษาวิจัย ภายใต้โครงการพัฒนาระบบข้อมูลครัวเรือนและชุมชนจากแผนชุมชนสู่ระบบสนับสนุนการ            ตัดสินใจ (Decision Supporting System = DSS) เพื่อสนับสนุนการพัฒนาตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่          
           นำร่อง 14 ตำบล 5 จังหวัดภาคใต้(นครศรีธรรมราช สงขลา พัทลุง ตรัง สตูล) จึงเกิดขึ้นเพื่อปฏิบัติการภารกิจที่ท้าทายดังกล่าว
           ซึ่งผลสัมฤทธิ์จากปฏิบัติการของโครงการฯ นี้จะเป็น “ข้อบ่งชี้เงื่อนไขและตัวชี้วัดสำคัญ”ที่จะก่อให้เกิดความสำเร็จของการ          
           นำพาครอบครัวและชุมชนท้องถิ่นไทยไปสู่ระบบเศรษฐกิจพอเพียงได้อย่างไร?ภายใต้การบูรณาการกระบวนการพัฒนาระดับ
           จุลภาคผ่านกระบวนการแผนแม่บทชุมชนกับกระบวนการพัฒนาระดับมหภาค ผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนาแบบร่วมกัน           
           ในเชิงพื้นที่


      
คำถามการวิจัย
                      1. เพื่อการพัฒนาระบบข้อมูลครัวเรือนและชุมชนจากแผนแม่บทชุมชนที่จะนำไปใช้ในระบบสนับสนุนการตัดสินใจ            (DSS) ในกระบวนการวิจัยและพัฒนาเชิงพื้นที่ตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ต้องเตรียมความพร้อมและจัดทำเสริมเพิ่ม            ข้อมูลครัวเรือนและชุมชนในกระบวนปฏิบัติการระดับตำบลอย่างไร? และมีกระบวนการประสานความร่วมมือระหว่างขบวน            ภาคประชาชนกับภาคีการพัฒนาต่างๆในระดับจังหวัดและกลุ่มจังหวัดอย่างไร?
                      2. สืบค้นหลักฐานการบันทึกข้อมูลจากกระบวนการแผนแม่บทชุมชน และการรวบรวมข้อมูลผลปฏิบัติการกิจกรรม        
           ของกลุ่มองค์กรชุมชนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและฝ่ายปกครองท้องที่ในอดีตและกิจกรรมในช่วง 1 ปี ที่โครงการฯ            
           ปฏิบัติการว่า “สามารถเพิ่มศักยภาพการการพัฒนาสู่ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในระดับครัวเรือนและชุมชนได้หรือไม่?”
                      3. พื้นที่ปฏิบัติการของแผนแม่บทชุมชน กำลังนำครัวเรือนในชุมชนก้าวไปสู่กระบวนการพัฒนาตามปรัชญา            
           เศรษฐกิจพอเพียงหรือไม่? (พอประมาณ มีเหตุมีผล มีภูมิคุ้มกัน ภายใต้เงื่อนความรู้และคุณธรรม) เมื่อนำกรอบตัวชี้วัด
           เศรษฐกิจพอเพียงต่อไปนี้ ( ตัวชี้วัดนะดับครัวเรือนและระดับชุมชน ) มาตรวจวัดกระบวนการและผลลัพธ์การพัฒนาตาม            ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของครัวเรือนและชุมชน


       
วัตถุประสงค์หลักของโครงการ
                     1. เพื่อพัฒนาระบบฐานข้อมูลแผนแม่บทชุมชนรองรับการพัฒนาระบบสนับสนุนการตัดสินใจ ( DSS) โดยใช้            
           ความรู้จากกระบวนการแผนแม่บทชุมชน เพื่อเพิ่มศักยภาพการพัฒนาครัวเรือนและชุมชนสู่การพัฒนาตามปรัชญาเศรษฐกิจ            พอเพียง
                     2 . เพื่อขยายผลความรู้จากงานวิจัยจาก 14 ตำบล สู่การประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่นๆในพื้นที่กลุ่ม 5 จังหวัด โดยประสาน            ความร่วมมือกับภาคีการพัฒนาทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

      
 วัตถุประสงค์รองของโครงการ

                     1. เพื่อประเมินศักยภาพของกระบวนการแผนแม่บทชุมชนในพื้นที่ 14 ตำบล ที่จะนำครัวเรือนในชุมชนก้าวไปสู่วิถี
          เศรษฐกิจพอเพียง ภายใต้ตัวชี้วัดครัวเรือนและชุมชน
                     2. เพื่อพัฒนาระบบฐานข้อมูลจากกระบวนการแผนแม่บทชุมชนในพื้นที่ 14 ตำบล สู่ระบบ DSS และวางระบบฐาน           ข้อมูลรองรับการพัฒนาระบบแผนที่ภาษีของ อบต.
                     3. เพื่อประยุกต์ใช้ระบบ DSS ประกอบในกระบวนการแปลงแผนชุมชนสู่การปฏิบัติ โดยการมีส่วนร่วมระหว่างภาค           ประชาชนและองค์การบริหารส่วนตำบล
                     4. เพื่อสร้างชุดองค์ความรู้ “การพัฒนาระบบสนับสนุนการตัดสินใจ (DSS) จากกระบวนการแผนแม่บทชุมชน”           
          และขยายผลสู่พื้นที่ปฏิบัติการใน 5 จังหวัดภาคใต้ต่อไป


       
พื้นที่ศึกษา
           พื้นที่เป้าหมายในระดับมหภาค : 5 จังหวัด ได้แก่ นครศรีธรรมราช พัทลุง สงขลา ตรังและสตูล
          
         
พื้นที่เป้าหมายในระดับจุลภาค(ปฏิบัติการ) 14 ตำบล
                     1. จังหวัดนครศรีธรรมราช จำนวน 4 ตำบล
                     2. จังหวัดพัทลุง จำนวน 2 ตำบล
                     3. จังหวัดตรัง จำนวน 2 ตำบล
                     4. จังหวัดสงขลา จำนวน 4 ตำบล
                     5. จังหวัดสตูล จำนวน 2 ตำบล





                รายชื่อนักวิจัย

 อันดับ
ชื่อ-นามสกุล
ตำแหน่ง
รายละเอียด
1
   นายณรงค์  คงมาก
   หัวหน้าโครงการ
2
     นายนิคม  ภู่สกุลสุข
   ผู้ร่วมวิจัย